Co wybrać – zadatek czy zaliczkę? Najważniejsze różnice.

Zakup mieszkania lub domu to jedna z najważniejszych decyzji finansowych w życiu. Jeżeli finansujesz nieruchomość kredytem hipotecznym, prędzej czy później spotkasz się z pojęciami zadatku i zaliczki. Choć wiele osób używa ich zamiennie, w świetle prawa oznaczają one zupełnie co innego i mogą prowadzić do zupełnie różnych konsekwencji finansowych.

W tym artykule wyjaśnię, czym różni się zadatek od zaliczki, jakie są ich skutki prawne, kiedy wpłata może przepaść, a kiedy podlega zwrotowi. Pokażę również, jak zabezpieczyć się przed utratą zadatku w sytuacji, gdy bank odmówi udzielenia kredytu hipotecznego oraz jaki zapis warto umieścić w umowie przedwstępnej, aby bezpiecznie przejść przez cały proces zakupu nieruchomości.

Nie chce Ci się czytać całego wpisu? Proszę bardzo – najważniejsze informacje w skrócie

  • Zadatek jest uregulowany w Kodeksie cywilnym i pełni funkcję zabezpieczenia umowy. Jeśli jako kupujący wpłacisz zadatek, a umowa nie dojdzie do skutku to sprzedający zobowiązany jest oddać Ci dwukrotność zadatku. W drugą stronę – Twój zadatek trafia do sprzedającego, ale już bez żadnych mnożników. Wpłaciłeś 50.000 PLN zadatku? To tyle zostaje u sprzedającego.
  • Zaliczka stanowi jedynie część przyszłej ceny i co do zasady podlega zwrotowi, jeśli umowa nie dojdzie do skutku.
  • W przypadku kredytu hipotecznego warto zadbać o odpowiedni zapis w umowie przedwstępnej, który będzie chronił kupującego na wypadek odmowy finansowania przez bank.
  • Przed wpłatą zadatku zawsze warto skonsultować treść umowy z doradcą kredytowym lub prawnikiem.

Czym jest zaliczka?

Definicja zaliczki

Zaliczka to część ceny, którą kupujący wpłaca sprzedającemu przed zawarciem ostatecznej umowy sprzedaży. Jej głównym celem jest potwierdzenie zamiaru zawarcia transakcji oraz częściowe rozliczenie przyszłej ceny zakupu nieruchomości.

W przeciwieństwie do zadatku, zaliczka nie pełni funkcji zabezpieczenia wykonania umowy. Oznacza to, że jeżeli z jakiegoś powodu transakcja nie dojdzie do skutku, co do zasady powinna zostać zwrócona kupującemu. Nie ma przy tym znaczenia, która ze stron odpowiada za niedojście umowy do skutku, chyba że strony postanowiły inaczej w zawartej umowie.

W praktyce zaliczka jest rozwiązaniem korzystniejszym dla kupującego, ponieważ wiąże się z mniejszym ryzykiem utraty wpłaconych środków. Z drugiej strony daje sprzedającemu znacznie mniejszą ochronę niż zadatek, dlatego na rynku nieruchomości zdecydowanie częściej spotyka się właśnie zadatek.

Kiedy najczęściej stosujemy zaliczkę?

Na rynku nieruchomości zaliczka spotykana jest zdecydowanie rzadziej niż zadatek, jednak nadal znajduje zastosowanie w określonych sytuacjach, między innymi gdy:

  • kupujący nie ma jeszcze ostatecznej decyzji kredytowej i chce ograniczyć ryzyko utraty wpłaconych środków,
  • sprzedający i kupujący darzą się dużym zaufaniem i nie widzą potrzeby dodatkowego zabezpieczenia umowy,
  • strony oczekują na skompletowanie dokumentów niezbędnych do zawarcia transakcji,
  • istnieje większe ryzyko, że umowa z przyczyn niezależnych od stron może nie dojść do skutku.

W praktyce warto pamiętać, że wielu sprzedających preferuje zadatek, ponieważ daje im większą ochronę w przypadku, gdy kupujący wycofa się z transakcji. Dlatego możliwość wpłaty zaliczki często zależy od indywidualnych ustaleń pomiędzy stronami.

Czy zaliczka zawsze podlega zwrotowi?

Co do zasady tak. Jeżeli umowa nie dojdzie do skutku, wpłacona zaliczka powinna zostać zwrócona kupującemu. Wynika to z faktu, że zaliczka stanowi jedynie część przyszłej ceny sprzedaży i nie pełni funkcji zabezpieczenia wykonania umowy, tak jak ma to miejsce w przypadku zadatku.

Nie oznacza to jednak, że zaliczka zawsze i bez wyjątku zostanie zwrócona. Strony mają bowiem swobodę w kształtowaniu treści umowy i mogą ustalić inne zasady jej rozliczenia. W praktyce zdarza się to jednak stosunkowo rzadko, zwłaszcza w umowach dotyczących sprzedaży nieruchomości.

Jeżeli umowa nie zawiera szczególnych postanowień dotyczących zaliczki, a transakcja nie zostanie sfinalizowana, wpłacona kwota powinna zostać zwrócona kupującemu – niezależnie od przyczyny, dla której nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Czym jest zadatek?

Zadatek to kwota pieniędzy przekazywana przez kupującego sprzedającemu przy zawarciu umowy przedwstępnej lub innej umowy zobowiązującej do zawarcia transakcji. Podobnie jak zaliczka stanowi część przyszłej ceny nieruchomości, jednak jego rola jest znacznie większa.

W przeciwieństwie do zaliczki, zadatek został uregulowany w przepisach Kodeksu cywilnego. Zasady jego działania określa art. 394 Kodeksu cywilnego, który wskazuje m.in., kiedy zadatek przepada, kiedy podlega zwrotowi oraz w jakich sytuacjach kupujący może domagać się zwrotu jego dwukrotności.

Dlaczego zadatek?

Funkcją zadatku jest zabezpieczenie wykonania umowy. Oznacza to, że w przypadku, gdy jedna ze stron bez uzasadnionej przyczyny nie wywiąże się z zawartej umowy, druga strona może skorzystać z uprawnień przewidzianych w Kodeksie cywilnym.

Jeżeli z zakupu nieruchomości zrezygnuje kupujący, sprzedający co do zasady ma prawo zatrzymać otrzymany zadatek. Natomiast jeśli to sprzedający odstąpi od umowy z przyczyn leżących po jego stronie, kupujący może żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości. I to właśnie ten fakt powoduje, że zadatek jest stosowany przy sprzedaży nieruchomości częściej – motywuje niejako obie strony do doprowadzenia transakcji do końca.

Zadatek a zaliczka – najważniejsze różnice

Najważniejsze różnice pomiędzy zadatkiem a zaliczką przedstawia poniższa tabela. Dzięki niej szybko sprawdzisz, jakie konsekwencje niesie wybór każdego z tych rozwiązań.

PorównanieZadatekZaliczka
Podstawa prawnaArt. 394 Kodeksu cywilnegoBrak odrębnej regulacji ustawowej
FunkcjaZabezpiecza wykonanie umowyStanowi część przyszłej ceny nieruchomości
Jeżeli umowa zostanie wykonanaZostaje zaliczony na poczet cenyZostaje zaliczona na poczet ceny
Kupujący rezygnuje z zakupuCo do zasady sprzedający może zatrzymać zadatekCo do zasady podlega zwrotowi
Sprzedający rezygnuje ze sprzedażyKupujący może żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokościCo do zasady podlega zwrotowi
Czy zabezpiecza interesy stron?✅Tak ❌ Nie
Najczęściej stosowana przy zakupie nieruchomości✅TakRzadziej

Brak kredytu hipotecznego – czy zadatek przepada?

Odpowiedź brzmi – to zależy od treści umowy przedwstępnej.

Jeżeli umowa przedwstępna nie zawiera żadnych zapisów uzależniających zakup nieruchomości od uzyskania finansowania, brak kredytu może zostać potraktowany jako okoliczność leżąca po stronie kupującego. W takiej sytuacji sprzedający może mieć prawo do zatrzymania zadatku zgodnie z art. 394 Kodeksu cywilnego.

To dlatego tak ważne jest, aby to całego procesu podejść na spokojnie i od samego początku. Zanim zdecydujesz się na wpłatę zadatku, warto:

  • sprawdzić swoją zdolność kredytową,
  • przeanalizować warunki finansowania,
  • jeśli wymaga tego sytuacja – upewnić się, że umowa przedwstępna zawiera zapisy chroniące Cię na wypadek odmowy udzielenia kredytu przez bank.

Jak nie stracić zadatku?

Poza tym co napisałem wyżej, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest umieszczenie w umowie przedwstępnej tzw. klauzuli kredytowej (czyli odpowiednich zapisów).

Powinna ona określać przede wszystkim:

  • że zawarcie umowy przyrzeczonej jest uzależnione od uzyskania kredytu hipotecznego,
  • minimalną kwotę kredytu, o którą ubiega się kupujący,
  • maksymalny akceptowany koszt kredytu (jeżeli strony chcą go określić),
  • termin, w którym kupujący zobowiązuje się uzyskać decyzję kredytową,
  • sposób udokumentowania odmowy finansowania.

Dzięki temu, jeżeli pomimo dochowania należytej staranności kupujący nie otrzyma kredytu, będzie miał znacznie większe podstawy do żądania zwrotu wpłaconego zadatku.

W praktyce bardzo często spotyka się postanowienia zobowiązujące kupującego do złożenia wniosków kredytowych do co najmniej dwóch lub trzech banków. Dopiero otrzymanie decyzji odmownych od wszystkich wskazanych instytucji uprawnia do odstąpienia od umowy i ubiegania się o zwrot zadatku.

Im bardziej precyzyjnie zostaną opisane obowiązki obu stron, tym mniejsze ryzyko późniejszego sporu.

Planujesz zakup mieszkania lub domu i nie masz pewności, czy wybrać zadatek czy zaliczkę?

Zanim podpiszesz umowę przedwstępną i wpłacisz często kilkadziesiąt tysięcy złotych, sprawdź swoją sytuację kredytową. Podczas bezpłatnej konsultacji przeanalizuję Twoją zdolność kredytową, wskażę potencjalne ryzyka i podpowiem, jak bezpiecznie przejść przez cały proces zakupu nieruchomości.