Rata stała czy malejąca? Co wybrać?

Zastanawiasz się jaki wariant kredytowania jest dla Ciebie korzystniejszy? Rata równa czy malejąca? Która z opcji może okazać się bardziej opłacalna kiedy stopy procentowe zaczną spadać? 

Być może zaskakującym okaże się dla Ciebie fakt, że w zależności od wybranego sposobu kredytowania, różnica między całkowitym kosztem kredytu hipotecznego może wynieść nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Jak zwykle jednak diabeł tkwi w szczegółach i nie dla każdego i nie w każdej sytuacji wybranie raty malejącej okaże się dobrym rozwiązaniem. Niekiedy może to się nawet okazać niemożliwe.

Spadek rat kredytu po obniżce stóp procentowych

Dla kredytobiorców, którzy mają swoje kredyty oparte o zmienną stopę procentową, lata 2020 – 2022 to istna wspinaczka pod górę. Stopa referencyjna (która jest wprost odpowiedzialna za wysokość rat kredytowych) była sukcesywnie podnoszona z poziomu 0.1% we wrześniu do 6.75% zaledwie rok później. Na kolejnych posiedzeniach Rady Polityki Pieniężnej w kolejnych miesiącach podejmowano decyzje o obniżkach stóp i z perspektywy czasu widzimy, że był to cykl spadkowy. Ostatecznie stopa procentowa zatrzymała się o 3% niżej od wspomnianego szczytu i mimo zapowiedzi jeszcze na początku roku 2026 o jej dalszym obniżaniu, niestabilna sytuacja na świecie skłoniły członków Rady to utrzymaniu jej na tym samym poziomie tj. 3,75% aż do dzisiaj (lipiec 2027r).

Stopa procentowa NBP wykres 5 letni

To natomiast przekłada się na spadek wielkości rat kredytowych, a co za tym idzie wzrost zdolności kredytowej. Czy w ten sposób RPP rozpoczęło dłuższy cykl obniżek stóp procentowych i kredytobiorcy mogą odetchnąć z ulgą? Tego dowiemy się w przyszłości. Czynników, które mają na to wpływ (zarówno wewnętrznych jak i uzależnionych od ogólnej sytuacji na świecie jest jednak zbyt wiele, bym podjął się nawet próby tego przewidzenia i zostawiam to wróżkom).

Czy jesteś ciekawy jak historycznie kształtowały się stopy procentowe w Polsce? Proszę bardzo – poniżej wykres.

jak wyglądały stopy procentowe w Polsce

Co wchodzi w skład raty kredytu hipotecznego?

Zacznijmy jednak od początku i zobaczmy co wchodzi w skład raty kredytu. Przyjmijmy, że chcesz kupić nieruchomość wartą 625.000 zł i dysponujesz 20% wkładem własnym równym 125.000 zł. Kwota kredytu w takim przypadku wynosi 625.000 – 125.000 = 500.000 zł.

  1. kapitał – chcesz pożyczyć od banku 500.000 zł na 25 lat (300 miesięcy) 
  2. odsetki – przyjmijmy, że marża banku wynosi 2% (jest to stała składowa oprocentowania, ustalana przez bank, jego zarobek) natomiast WIBOR3M wynosi 3,84% stan na 23.06.2026 (jest to część zmienna oprocentowania, która zależy m. in. od aktualnych stóp procentowych). Tak więc oprocentowanie równa się 2% + 3,84% = 5,84%
  3. prowizja – w niektórych przypadkach bank pobierze jednorazową prowizję za udzielenie kredytu hipotecznego. Prowizja może być kredytowana. Na potrzeby tego przykładu przyjmuję, że prowizji nie ma.

Co miesiąc będziesz więc spłacał bankowi część kapitału oraz odsetki naliczane od tego kapitału. Dochodzimy tutaj do sedna sprawy, ponieważ wysokość tych części oraz sama wysokość miesięcznej raty będzie się różnić w zależności od tego czy zdecydujesz się na raty stałe czy raty równe.

Rata równa, lecz niekoniecznie stała

Rata równa jest również nazywana ratą stałą (annuitetową). Może to być jednak mylące. ile Na dzień wykonywania kalkulacji i harmonogramu spłat raty stałe są skonstruowane tak, żebyś co miesiąc płacił równe kwoty. Jednak wraz z upływem czasu ich wysokość może się zmieniać w zależności od tego czy stopy procentowe będą rosły czy spadały. Jeśli stopy procentowe spadają to spada również rata kredytu.

Co wchodzi w skład raty stałej?

Wróćmy do naszego przykładu. 

Oprocentowanie na poziomie 5.84 % oznacza ni mniej ni więcej niż to, że od pożyczonego 500.000 zł będziesz płacił tej wielkości odsetki w skali roku (aby uzyskać wielkość przypadającą na pojedynczy miesiąc, wystarczy podzielić wynik mnożenia przez 12 miesięcy). 30 lat spłaty kredytu to 360 miesięcy. Czas na bardzo prostą matematykę.

5.84% x 500.000 zł / 12 miesięcy = 2 433,33 zł

część odsetkowa w pierwszej racie będzie wynosiła 2 433,33 zł

No dobrze, ale co z częścią kapitałową? Przecież poza odsetkami musisz zwrócić również bankowi te pożyczone 500.000 zł. Ponieważ rata ma być co miesiąc taka sama, w pierwszym miesiącu część kapitałowa do spłaty wyniesie 513,18 zł

I miesiąc -> część odsetkowa 2 433,33 zł + część kapitałowa 513,18 zł = 2 946,51 zł

Taką kwotę (pod warunkiem, że stopy zostałyby na stałym poziomie) będziesz spłacał co miesiąc przez kolejne 30 lat.

Ponieważ z każdym miesiącem spłacasz część kapitału (jest on nierówno podzielony na 360 miesięcy, tak aby w sumie wyszło 500.000 zł) to naturalnie część odsetkowa raty będzie spadała. Pamiętaj – płacisz odsetki od kapitału jeszcze niespłaconego. Raty równe są tak skonstruowane, że w początkowym okresie spłat część kapitałowa jest mniejsza niż część odsetkowa. Oznacza to, że najpierw w większej części spłacasz interes banku, a dopiero później faktycznie pożyczone pieniądze.

Spójrzmy jak wygląda to w drugim i kolejnych miesiącach spłaty.

II miesiąc -> część kapitałowa 515,68 zł (zaczyna rosnąć) + część odsetkowa 2 430,84 zł (zaczyna spadać) = 2 946,51 zł (ta część pozostaje niezmienna, zgodnie z nazwą)

MiesiącRata równa – kredyt 500 000 zł | oprocentowanie stałe 5,84% | okres 30 lat
RataCzęść kapitałowaCzęść odsetkowaPozostało do spłaty
12 946,51 zł513,18 zł2 433,33 zł499 486,82 zł
22 946,51 zł515,68 zł2 430,84 zł498 971,14 zł
32 946,51 zł518,19 zł2 428,33 zł498 452,95 zł
492 946,51 zł647,85 zł2 298,66 zł471 680,09 zł
1812 946,51 zł1 229,67 zł1 716,84 zł351 546,04 zł
2892 946,51 zł2 077,31 zł869,21 zł176 526,72 zł
……………
Suma1 060 744,93 zł500 000,00 zł560 744,93 zł0 zł

Czym jest rata malejąca?

Rata malejąca, zgodnie ze swoją nazwą, maleje wraz z upływem trwania umowy kredytowej. Wiąże się to z większymi niż w przypadku rat stałych miesięcznymi kwotami na początku, które stopniowo maleją, tak by ostatecznie stać się niższe niż raty stałe.

Jest to możliwe dzięki temu, że kwota pożyczonych pieniędzy (czyli w naszym przykładzie 500.000 zł) zostaje podzielone na równe części przez cały okres kredytowania. Ponieważ odsetki pobierane są od aktualnego salda (kapitału), to wraz z upływem miesięcy, zmniejsza się odsetkowa część comiesięcznej raty i tym samym rata kredytu.

500.000 zł / 360 miesięcy = 1 388,89 zł -> tyle kapitału spłacałbyś co miesiąc

Zasada obliczania odsetek się nie zmienia, więc jeśli chcesz wiedzieć skąd wzięły się liczby z tabeli poniżej sprawdź wyliczenia wyżej wykonane dla raty stałej.

MiesiącRata malejąca – kredyt 500 000 zł | oprocentowanie stałe 5,84% | okres 30 lat
RataCzęść kapitałowaCzęść odsetkowaPozostało do spłaty
13 822,22 zł1 388,89 zł2 433,33 zł498 611,11 zł
23 815,46 zł1 388,89 zł2 426,57 zł497 222,22 zł
33 808,70 zł1 388,89 zł2 419,81 zł495 833,33 zł
493 497,78 zł1 388,89 zł2 108,89 zł431 944,44 zł
1812 605,56 zł1 388,89 zł1 216,67 zł248 611,11 zł
2891 875,56 zł1 388,89 zł486,67 zł98 611,11 zł
……………
Suma939 216,67 zł500 000,00 zł439 216,67 zł0 zł

Czy rata malejąca się bardziej opłaca?

Z czysto matematycznego punktu widzenia tak – rata malejąca jest bardziej opłacalna.

Jak widzisz na zaprezentowanych wyżej przykładach odsetki od kwoty 500.000 zł, które zapłaciłbyś w ciągu 30 lat przy ratach stałych wyniosłyby 560 744,93 zł. Natomiast dla rat malejących byłoby to 439 216,67 zł.

Różnica wynosi więc aż 121 528,26 zł na korzyść raty malejącej!

Czy wybór raty malejącej jest zawsze możliwy?

Mimo, że przy wyborze raty malejącej możemy sporo zaoszczędzić na kredycie, to nie zawsze będzie to najbardziej optymalne rozwiązanie. Czasami będzie wręcz niemożliwe. Dlaczego? Wyższe raty początkowe oznaczają wyższą wymaganą zdolność kredytową. Bank musi więc wyliczyć czy tak duża rata przy Twoich dochodach nie będzie zbyt mocno nadwyrężać budżetu domowego. Wtedy może okazać się, że wybór rat równych, których comiesięczna kwota jest dużo niższa (i stała wraz z upływem czasu), jest jedynym możliwym wyjściem. Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji finansowej kredytobiorcy

Porównanie raty stałej i malejącej – co jest lepsze?

Rata stałaRata malejąca
Niższa rata w początkowym okresie spłatyWyższe raty w początkowym okresie spłaty
Wysokość raty nie zmienia się (o ile nie zmienią się stopy procentowe)Raty maleją z czasem
Na początku głównie spłacane odsetkiSpłacana stała wartość kapitału co miesiąc
Wyższy całkowity koszt kredytuNiższy całkowity koszt kredytu
Łatwiejsza do uzyskania, wymaga mniejszej zdolności kredytowejTrudniejsza do uzyskania, wymaga większej zdolności kredytowej

Ciężko jednoznacznie stwierdzić czy lepszym rozwiązaniem będzie wybranie rat stałych czy malejących. Wiele zależy od indywidualnej sytuacji osoby, która będzie zaciągać kredyt hipoteczny. Mimo, że decydując się na raty malejące obniżamy całkowity koszt takiego kredytu to jednak dla wielu kredytobiorców raty stałe będą lepszym, a niekiedy jedynym rozwiązaniem. Wszystko ze względu na zdolność kredytową, która w przypadku wybrania rat stałych jest większa i tym samym zwiększają się nasze szanse na otrzymanie kredytu hipotecznego.