Czy stać mnie na kredyt na mieszkanie?

Zastanawiasz się nad kupnem mieszkania, domu lub działki i chcesz posiłkować się kredytem hipotecznym? Nie wiesz jakie są Twoje możliwości i czy w ogóle Cię na niego stać? W tym wpisie spróbuję rozjaśnić Ci nieco ten temat oraz pokazać na jakie aspekty przy podejmowaniu decyzji zwraca uwagę bank.

Pamiętaj proszę jednak, że w zasadzie nie ma dwóch takich samych przypadków. Ostateczna decyzja co do wielkości udzielonego Ci kredytu (i czy w ogóle go dostaniesz) będzie zależała od wielu zmiennych. Jednak od czegoś trzeba zacząć, dlatego ruszajmy.

Warto wiedzieć – w Polsce organem, który sprawuje nadzór nad sektorem bankowym jest KNF czyli Komisja Nadzoru Finansowego. Jej zadaniem jest m. in. zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku. Nadzór nad KNF sprawuje Prezes Rady Ministrów. W tym celu KNF wydaje Rekomendacje, które muszą być bezwzględnie przestrzegane przez banki.

Negatywna historia kredytowa a kredyt hipoteczny

Jest jedna rzecz, która może Cię zdyskwalifikować już na starcie i odebrać marzenia (przynajmniej chwilowo) o zaciągnięciu kredytu hipotecznego na wymarzone M. Jest to negatywna historia spłacania przez Ciebie dotychczasowych należności, a co za tym idzie niska punktacja w BIKu. 

Temat jest na tyle szeroki, że rozwinę go w oddzielnym wpisie, ale generalnie do najgorszych sytuacji należą m. in. zadłużenia historyczne powyżej 30 dni, zaciąganie pożyczek tzw. “chwilówek”, duża ilość kredytów i bieżące opóźnienia w ich regulowaniu.

Czy to oznacza, że każde opóźnienie w spłacie kredytu w przeszłości zamyka Ci drogę do kredytu hipotecznego? Nie. Warto wiedzieć, że po całkowitej spłacie kredytu lub pożyczki istnieje możliwość wystąpienia do banku z wnioskiem o zaprzestanie przetwarzania danych dotyczących zakończonego zobowiązania w BIK. Dotyczy to przede wszystkim przypadków, w których występowały opóźnienia w spłacie, a dane nadal obniżają ocenę punktową.

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, ponieważ możliwość usunięcia wpisu zależy od podstawy prawnej, na której bank przetwarza dane. Nie każdy negatywny wpis można usunąć. Jeżeli opóźnienie przekroczyło 60 dni, a bank dopełnił obowiązku poinformowania klienta, może on przetwarzać dane nawet przez 5 lat po spłacie zobowiązania. Prawidłowo przygotowane pismo skierowane do banku może jednak doprowadzić do wycofania zgody na przetwarzanie danych lub zaprzestania ich dalszego udostępniania do BIK.

Czym jest BIK?

BIK to skrót od Biuro Informacji Kredytowej. Jest to baza, w której znajdują się informacje o spłacanych i już spłaconych zobowiązaniach kredytowych. Na podstawie zebranych tam informacji ustalana jest Twoja wiarygodność jako kredytobiorcy. Ustalany jest również tzw. scoring BIK, czyli przyznawana jest Ci punktacja w skali od 0 do 100. Im wyższy wynik, tym lepiej. Na tej stronie znajdziesz informacje jak założyć konto BIK i mieć wgląd we własną sytuację.

Wskaźnik DtI

Czy zastanawiałeś się kiedyś ile pieniędzy zostaje Ci w kieszeni po opłaceniu wszelkich zobowiązań takich jak raty, kredyty, czynsz czy opłata za media? Nawet jeśli do tej pory nie zaprzątałeś sobie tym głowy, to na pewno zderzysz się z tym podczas procesu wnioskowania o kredyt hipoteczny. Wskaźnik DtI (Debt to Income) pokazuje stosunek długu do dochodu. Jest on również nazywany wskaźnikiem wiarygodności kredytowej. 

Jak obliczyć DtI?

To proste. 

DtI = (suma wszystkich dotychczasowych zobowiązań + rata kredytu o który się ubiegasz)/dochód netto*) x 100%

Dla przykładu przyjmijmy, że co miesiąc na Twoje konto “wpada” 7.000 zł.

Do comiesięcznych zobowiązań należą:

  • 200 zł rata za telefon
  • 200 zł rata za laptopa
  • 500 zł kredyt gotówkowy “na dowolny cel” 
  • 100 zł składka na ubezpieczenie

Do obliczenia wartości DTI nie bierzemy pod uwagę kosztów życia związanych np. z opłatą za czynsz, żywność czy ubrania. Moim zdaniem warto jednak dla samego siebie zrobić taką kalkulację (tak czy inaczej będziesz musiał wykazać i te koszta jeśli zdecydujesz się na złożenie zapytania o wniosek kredytowy). W ten sposób zobaczysz czy dorzucając kolejny kredyt nie sprawisz, że suma miesięcznych wydatków przekroczy sumę wpływów i będziesz musiał zrezygnować z dotychczasowego stylu życia czy wręcz narazisz się na finansowe tarapaty.

SUMA: 200 zł + 200 zł + 500 zł + 100 zł = 1000 zł

Miesięczna rata kredytu hipotecznego na mieszkanie, o który się ubiegasz wyniesie 3.000 zł

DtI dla powyższego przykładu wynosi = (1000 zł + 3000 zł)/7500 zł x 100% = 53%

*warto tutaj podkreślić, że mówimy o dochodzie “na rękę” oraz takim który pochodzi z akceptowalnego przez bank źródła. Nie ma więc mowy o pieniądzach pochodzących z tzw. “szarej strefy”, ale również pochodzących np. z jednorazowej, uznaniowej premii. Dochód może pochodzić z różnych akceptowanych źródeł i w takim przypadku należy go zsumować (np. umowa o pracę + jednoosobowa działalność gospodarcza).

Maksymalna wysokość zobowiązań a kredyt hipoteczny

Jak myślisz, czy wynik 53% z powyższego przykładu to dużo czy mało? Do roku 2013 sprawa była prosta. Zgodnie z obowiązującymi wtedy wytycznymi banki mogły udzielić kredytu, gdy wysokość zobowiązań klienta nie przekraczała odpowiednio 50% – 65% jego dochodów. W naszym przykładzie mieściłbyś się w jego górnej granicy, więc bank pewnie przyznałby Ci kredyt.

Jednak w 2013 nastąpiła zmiana. W aktualnie obowiązującej Rekomendacji T możemy przeczytać – “W zakresie wskaźnika DtI Rekomendacja T proponuje, aby banki indywidualnie określały akceptowalną wartość tego parametru, adekwatną do specyfiki prowadzonej działalności oraz akceptowanego przez bank poziomu ryzyka (uwzględniającego również uproszczone zasady oceny zdolności kredytowej). Akceptowalna wartość DtI powinna być określona w zatwierdzonej przez radę nadzorczą banku strategii zarządzania ryzykiem”.

Maksymalna wysokość zobowiązań a kredyt hipoteczny

Obecnie rekomendowany przez KNF poziom wynosi 40% dla gospodarstw uzyskujących dochody poniżej średniej wynagrodzenia i 50% dla gospodarstw uzyskujących wyższe dochody. W tym przypadku bank mógłby Ci odmówić udzielenia kredytu hipotecznego. W tej sytuacji nie pozostałoby Ci nic innego jak zwiększenie swoich dochodów lub spłata któregoś ze zobowiązań.

Biorąc nawet pod uwagę, że banki podchodzą do tej sprawy indywidualnie, to nie powinniśmy się dużo pomylić trzymając się powyższych liczb. Widać jednak jak ważne jest sprawdzenie swojej zdolności kredytowej w różnych bankach.

Jak się pewnie domyślasz, im mniejsza wartość wskaźnika tym przychylniejszym okiem spojrzy na Ciebie bank. Mając mniej zobowiązań, zwiększa się szansa na terminową spłatę kredytu hipotecznego oraz tego że nie popadniesz w kłopoty finansowe.

Ile wynosi minimalny wkład własny przy kredycie hipotecznym?

Załóżmy, że nie zalegasz z żadnymi płatnościami i nie świecisz na czerwono w BIKu. Spłaciłeś też telefon i laptopa z przykładu powyżej, spełniasz więc już kryterium związane ze stosunkiem miesięcznych zobowiązań do dochodów. Czy już nic więcej nie stoi na przeszkodzie aby wnioskować o kredyt hipoteczny? Nie do końca. 

Co do zasady bank nie udzieli Ci kredytu na 100% wartości nieruchomości. To oznacza, że będziesz musiał wyłożyć pewną kwotę ze swojej kieszeni. O jakich pieniądzach mówimy?

W zdecydowanej większości banki wymagają wniesienia minimum 20% wkładu własnego. Znajdziemy również oferty z 10% wkładem własnym, jednak tutaj musimy liczyć się na dodatkowe koszty związane z ubezpieczeniem niskiego wkładu i zapłacenia wyższej marży kredytu. Jak to wygląda w liczbach? Poniżej przykład.

Kredyt bez wkładu własnego? Sprawdź czy możesz skorzystać z programu RKM (Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy)

Załóżmy, że znalazłeś swoje wymarzone mieszkanie, którego cena wynosi 500.000 zł.

Wkład własny w wysokości 20% będzie wynosił 20% x 500.000 zł = 100.000 zł

Natomiast na pozostałe 400.000 zł bank udzieli Ci kredytu. Co za tym idzie powinieneś dysponować zdolnością kredytową na kwotę 400.000 zł.

Skoro 20% wkładu własnego to minimum, oznacza to że możesz też wnieść większy wkład własny i zmniejszyć tym samym kwotę kredytu. Dla przykładu 250.000 złotych wkładu własnego oznaczałoby 250.000 zł kredytu itd. Wyższy wkład własny to również lepsza pozycja negocjacyjna do wnioskowania o wyższy kredyt lub obniżenie marży (czyli zarobku) banku. 

Czy bank zawsze wymaga wkładu własnego?

Bank wymaga co prawda wkładu własnego, ale istnieje sytuacja w której nie musisz go mieć. Jak to możliwe? Jest to sytuacja kiedy chcesz (i możesz) skorzystać z gwarancji wkładu własnego oferowanego przez BGK (Bank Gospodarstwa Krajowego), które jest zabezpieczeniem spłaty:

Nie oznacza to jednak, że przy cenie nieruchomości 500.000 zł, Ty spłacisz 400.000 zł a pozostałe 100.000 zł zostanie Ci umorzone. Wspomniany wyżej BGK (którego stuprocentowym udziałowcem jest Skarb Państwa) udzieli gwarancji na kwotę 100.000 zł, zabezpieczając w ten sposób interes banku, ale Ty i tak będziesz musiał je spłacić. 

Jeśli spełniasz warunki aby przystąpić do w/w programów to jest szansa, że nawet bez żadnych oszczędności będziesz miał możliwość wzięcia kredytu hipotecznego na całą wnioskowaną kwotę. Sprawdź czy możesz wziąć kredyt nie mając wkładu własnego.

Bezpieczny kredyt 2% to program uruchomiony w lipcu 2023r., który ma pomóc osobom starającym się zakupić swoje pierwsze mieszkanie. Jego głównym założeniem jest obniżenie miesięcznej raty kredytu (różnica w racie między ofertami rynkowymi, a wynikającą ze skorzystania z programu BK2% będzie finansowana z budżetu państwa). Przyjmowanie wniosków kredytowych do banków w programie BK2% zostało wstrzymane z początkiem 2024r z uwagi na wykorzystanie środków. Trwają prace rządu nad nowym programem.

Na jak duży kredyt hipoteczny mogę liczyć?

Czas zorientować się (mniej więcej) na jak duży kredyt w obecnej sytuacji możesz liczyć. Pamiętaj jednak, że są to wartości przybliżone i obowiązujące na czas pisania tego artykułu. Jest wiele czynników, również niezależnych od nas, np. wielkość stóp procentowych czy wspomniane wyżej zapisy w rekomendacjach KNF, które mogą obniżyć lub podwyższyć Twoją zdolność kredytową. I to nawet zakładając, że ani Twoje dochody, ani ogólnie sytuacja finansowa się w tym czasie nie zmieniły.

miesięczny dochód (w sumie) [PLN]max. zdolność kredytowa [PLN]max. wartość nieruchomości [PLN]
singiel6.000430.000540000
8.000570.000710000
10.000720.000900000
12.000860.0001.080.000
malżeństwo bez dzieci6.000320.000400.000
8.000560.000700.000
10.000720.000900.000
12.000860.0001.080.000
małżeństwo z 2 dzieci(pobierające “500 Plus”6.000brak zdolności–
8.000300.000380.000
10.000540.000680.000
12.000780.000980.000
06/2026 – opracowanie własne na podstawie symulacji zdolności kredytowej udostępnionej przez Alior Bank
parametry kredytu: oprocentowanie zmienne, raty równe, okres kredytowania 30 lat (360 miesięcy)
założenia: brak innych zobowiązań kredytowych, wkład własny w wysokości 20%, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, miesięczne koszty konsumpcyjne i mieszkaniowe 1500 PLN – singiel, 2.500 – małżeństwo i 4000 PLN – małżeństwo z 2 dzieci (pobierane świadczenie „500 Plus”)

Zaznaczę raz jeszcze, ponieważ jest to istotne. Twoja ostateczna zdolność kredytowa, a więc maksymalna kwota kredytu może różnić się w zależności od tego, który bank będzie dokonywał kalkulacji. Powyższa tabela ma charakter jedynie poglądowy. Ma pomóc zorientować Ci się nieco w temacie.

Co wpływa na zdolność kredytową?

Tematowi zdolności kredytowej przyglądam się w oddzielnym wpisie. W skrócie można określić ją jako Twoją zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w uzgodnionym terminie. Bank “przygląda się” niektórym aspektom Twojego finansowego życia i na tej podstawie szacuje czy i jak duże są szanse, że wywiążesz się ze swojego zobowiązania. Poniżej kilka najważniejszych aspektów, które są brane przez banki pod uwagę podczas obliczania zdolności kredytowej.

  • dochód, jego regularność jego źródło oraz forma zatrudnienia
  • aktualne zobowiązania finansowe (kredyty, pożyczki, limity na karcie itd.)
  • historia spłacania kredytów i/lub pożyczek
  • wielkość wkładu własnego
  • liczba osób w gospodarstwie domowym i na utrzymaniu
  • wielkość stałych wydatków np. opłaty za czynsz, jedzenie itd.
  • wiek kredytobiorcy
  • wykształcenie
  • stan cywilny
  • region zamieszkania 
  • i inne…

Na podstawie tych informacji bank dokonuje analizy i obliczeń, które ostatecznie doprowadzają do wystawienia Tobie jako kredytobiorcy punktacji (“scoring” z j. angielskiego). Jak to w życiu bywa, im więcej punktów, tym lepiej dla Ciebie.

Podsumowanie

Przymiarka do zakupu własnego mieszkania może być doskonałą okazją do tego, żeby samemu bliżej przyjrzeć się własnym finansom. Mam nadzieję, że dzięki temu wpisowi wiesz już mniej więcej za jakim mieszkaniem lub domem możesz się rozglądać w Twojej obecnej sytuacji finansowej. A jeśli już znajdziesz swoje wymarzone “M” to pamiętaj, że nie ma konieczności zamykania się na ofertę jednego banku.